Ăn phải đồ hỏng là chuyện xảy ra với gần như ai cũng vài lần. Phần lớn trường hợp nhẹ và tự qua sau một hai ngày nếu bù nước đủ.
Nhưng có những dấu hiệu không được chờ xem có đỡ không, và có những người không nên tự theo dõi ở nhà. Bài này nói về ranh giới đó — không phải để tự chữa, mà để biết lúc nào phải đi.
Mọi thứ dưới đây là thông tin chung. Chẩn đoán và điều trị là việc của bác sĩ.
Triệu chứng thường gặp
Buồn nôn và nôn là dấu hiệu sớm nhất. Thường trong vài giờ đầu.
Đau bụng quặn từng cơn. Rất phổ biến.
Tiêu chảy. Có thể kéo dài một hai ngày.
Sốt nhẹ và ớn lạnh. Cơ thể đang phản ứng.
Mệt và đau người. Đi kèm phần lớn trường hợp.
Thời gian ủ bệnh rất khác nhau. Từ vài giờ tới vài ngày.
Nên không phải lúc nào cũng đổ được cho bữa gần nhất. Đừng vội kết luận.
Có loại gây triệu chứng rất nhanh. Trong vòng một tới sáu giờ.
Có loại phải sau một hai ngày. Khó truy nguồn hơn.
Ghi lại đã ăn gì và lúc nào. Hữu ích khi đi khám.
Giữ lại phần thức ăn còn sót nếu nghi ngờ. Cất tủ lạnh.
Nếu nhiều người cùng ăn cùng bị thì báo cho họ. Nhất là khi có trẻ nhỏ.
Không tự chẩn đoán nguyên nhân. Nhiều bệnh khác có triệu chứng giống.
Triệu chứng nặng lên thay vì đỡ dần là dấu hiệu xấu. Đi khám.
Khi nào phải đi khám ngay
Nôn liên tục không giữ được nước. Đây là lý do đi khám rõ ràng nhất.
Dấu hiệu mất nước nặng. Tiểu rất ít, miệng khô, chóng mặt khi đứng.
Lơ mơ hoặc không tỉnh táo. Đi cấp cứu.
Sốt cao. Không tự hạ sốt rồi chờ.
Đi ngoài ra máu. Đi khám ngay.
Đau bụng dữ dội hoặc đau khu trú một chỗ. Có thể không phải ngộ độc.
Triệu chứng kéo dài quá hai ngày mà không đỡ. Đi khám.
Nhìn đôi, nói khó, yếu cơ hoặc sụp mí. Dấu hiệu thần kinh, đi cấp cứu ngay.
Khó thở, sưng môi lưỡi, nổi mề đay. Có thể là phản ứng dị ứng, gọi cấp cứu.
Nghi nuốt phải hóa chất thì không tự gây nôn. Gọi cấp cứu ngay.
Nghi ăn phải nấm lạ hoặc cây lạ. Đi khám ngay dù chưa có triệu chứng nặng.
Mang theo phần thức ăn còn lại khi đi khám. Nếu còn.
Nói rõ đã ăn gì và lúc nào. Ghi sẵn thì đỡ quên.
Không chờ xem qua đêm có đỡ không. Với những dấu hiệu trên.
Nhóm cần cẩn thận hơn
Trẻ nhỏ mất nước rất nhanh. Ngưỡng đi khám thấp hơn nhiều.
Trẻ dưới một tuổi thì hỏi bác sĩ sớm. Đừng tự theo dõi.
Trẻ bỏ bú, ít tiểu, khóc không ra nước mắt. Dấu hiệu mất nước, đi khám.
Trẻ lừ đừ hoặc ngủ li bì bất thường. Đi khám ngay.
Người già cũng mất nước nhanh và chịu kém. Cùng ngưỡng thấp.
Người đang mang thai nên hỏi bác sĩ sớm. Một số vi khuẩn ảnh hưởng tới thai.
Người có bệnh mạn tính. Tiểu đường, bệnh thận, bệnh gan.
Người đang dùng thuốc ức chế miễn dịch. Hỏi bác sĩ ngay.
Người vừa mổ hoặc đang điều trị bệnh nặng. Cùng nhóm.
Với các nhóm này thì đừng chờ. Đi khám sớm là đúng.
Không tự cho uống thuốc cầm tiêu chảy. Có trường hợp làm nặng thêm.
Không tự dùng kháng sinh. Phải có chỉ định.
Không dùng đơn thuốc cũ của người khác. Chuyện hay xảy ra và rất rủi ro.
Hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ trước khi dùng bất cứ thuốc gì. Kể cả thuốc quen.
Trong lúc chờ và khi nhẹ
Bù nước là việc quan trọng nhất. Quan trọng hơn chuyện ăn gì.
Uống từng ngụm nhỏ và liên tục. Uống ừng ực dễ nôn ra.
Dung dịch bù nước đường uống là tốt nhất. Pha đúng theo hướng dẫn trên gói.
Pha sai tỷ lệ thì phản tác dụng. Đọc kỹ, đừng ước lượng.
Nước lọc và nước cháo loãng cũng giúp. Nếu không có gói bù nước.
Nước dừa là lựa chọn quen thuộc. Nhưng không thay được dung dịch bù nước khi nặng.
Tránh nước ngọt có ga và nước ép quá ngọt. Có thể làm tiêu chảy nặng hơn.
Tránh cà phê và rượu bia. Mất nước thêm.
Nghỉ ngơi và không cố đi làm. Cơ thể cần sức.
Ăn lại từ từ khi thấy đỡ. Cháo, cơm nhão, chuối, bánh mì.
Không ép ăn khi còn buồn nôn. Uống nước trước.
Tránh đồ nhiều dầu và nhiều gia vị vài ngày. Dạ dày cần thời gian.
Rửa tay thật kỹ để không lây cho người nhà. Nhất là khi có trẻ nhỏ.
Không nấu ăn cho người khác khi đang có triệu chứng. Ít nhất hai ngày sau khi hết.
Phòng từ trong bếp
Phần lớn ca ngộ độc phòng được bằng vài thói quen. Không cần gì phức tạp.
Rửa tay trước khi nấu và trước khi ăn. Việc đơn giản nhất và hiệu quả nhất.
Làm nguội nhanh rồi cất trong vòng một giờ. Nhất là cơm.
Chia hộp nhỏ để nguội nhanh. Nồi lớn nguội rất chậm ở giữa.
Không để đồ ăn ngoài quá mốc thời gian. Hai giờ, hoặc một giờ khi trời nóng.
Hâm lại thì hâm nóng già. Ấm là khoảng vi khuẩn thích nhất.
Không hâm đi hâm lại nhiều lần. Chia phần trước khi hâm.
Rã đông trong ngăn mát, không rã ngoài bàn. Chậm hơn nhưng an toàn.
Thớt và dao cho đồ sống và đồ chín để riêng. Kể cả bếp chay.
Rửa rau kỹ dưới vòi nước chảy. Nhất là rau ăn sống.
Đậu tây phải ngâm và luộc thật kỹ. Nấu dối còn độc hơn ăn sống.
Sữa đậu nành tự làm phải đun sôi kỹ ít nhất mười phút. Chưa sôi kỹ là đau bụng.
Măng phải luộc kỹ và đổ nước nhiều lần. Không rút ngắn bước này.
Không hái nấm dại hoặc cây lạ để ăn. Nhầm một lần là rất nặng.
